آغاز قسمت سوم قواعد عربی دوم انسانی

قواعد درس ششم

مضارع مرفوع

 مضارع منصوب

معلّم: فعل مضارع در حالت عادی مرفوع است.

دانش آموز:     منظور از حالت عادی چه حالتی است؟

معلّم:             یعنی پیش از فعل مضارع، حروف ناصبه یا جازمه نباشد.

در این درس با حروف ناصبه و در درس بعدی با حروف جازمه آشنا خواهیم شد.

حال به علامت رفعِ « فعل مضارع مرفوع» توجّه کنید:

 

یفعلُ         تفعلُ

 یفعلان        تفعلان

یفعلون       یفعلن

تفعلُ               تفعلین

تفعلان             تفعلان

تفعلون             تفعلن

أفعلُ       نفعلُ

 

 

علامت رفع مضارع در  پنج صیغه ضمّه آخِر آن است.

یفعلُ ، تفعلُ، أفعلُ، نفعلُ

 

 

امّا علامت فعل مضارع در هفت صیغه، نون آخِرِ آن است که در اصطلاح

« نونِ عِوضِ رفع» یا « نون اِعراب » نامیده می شود.

یفعلانِ ، تفعلانِ ، یفعلونَ، تفعلیـنَ، تفعلونَ، تفعلانِ، تفعلانِ

 

 

امّا دو صیغه جمع مؤنّث (یفعلن و تفعلن) معرب نیستند بلکه مبنی هستند و نون آخِر آنها نیز « ضمیر متّصل فاعلی» است.                            

یَفْعَلْنَ تَفْعَلْنَ

 

 

حال با مضارع منصوب آشنا شوید:

 

مضارع منصوب

 

هنگامی که یکی از حروف ناصبه بر سر فعل مضارع بیاید

« فعل مضارع منصوب» ساخته می شود. حروف ناصبه عبارتند از:

 

أن: که،           لَنْ: هرگز نخواهـ ......

کى (لِکَى) ، حتّی،لِـ : تا ، تا اینکه، برای اینکه

 

 

 

 

 

 


به صرف چهارده صیغه مضارع منصوب دقّت کنید:

لَن یفعلَ     لَن تفعلَ

لن تفعلَ      لن تفعلى

لن یفعلا     لن تفعلا

لن تفعلا      لن تفعلا

لن یفعلوا    لن یفعلنَ

لن تفعلوا     لن تفعلنَ

لن أفعلَ

لن نفعلَ

 

 

قواعد درس هفتم

مضارع مجزوم

 

ابتدا ادوات جزم را بشناسید:

 لَمْ، لِـ ، لا،

 إِنْ، مَنْ ، ما

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


به صرف 14 صیغه فعل مضارع مجزوم توجه کنید:

لم یفعلْ              لم تفعلْ

لم یفعلا             لم تفعلا

لم یفعلوا            لم یفعلنَ

لم تفعلْ                لم تفعلـ

لم تفعلا                لم تفعلا

لم تفعلوا               لم تفعلنَ

             لم أفعلْ                                لم نفعلْ

معلّم:چه کسی می تواند توضیح دهد با آمدنِ ادوات جزم، فعل مضارع چه تغییراتی می کند؟

دانش آموز: ضمه آخر  فعل مضارع که علامت رفع است به سکون

که علامت جزم است تبدیل می شود.                   

                           ( یفعلُ / تفعلُ  /  أفعلُ         / نفعلُ )

                          (لَمْ یفعلْ  / لِتفعلْ / إنْ أفعلْ ........ /ما نفعلْ.....)

و یا نونِ اعراب حذف می شود.       ( یفعلان / تفعلان/یفعلون /تفعلین/تفعلن)

                                             ( لم یفعلا/لتفعلا /إن یفعلوا ..../لا تفعلـﻰ/لا تفعلوا )

به ترجمه ادوات جزم توجه کنید:

(لَم : نَـ .... / لِـ  : باید / لا : برای ساختن فعل نهی / إنْ: اگر / مَنْ : هر کس / ما : هر چه)

« لَم» و « لِـ » فقط یک فعل مضارع را مجزوم می کنند.

 ولی « إنْ» ، «مَنْ» و «ما» دو فعل مضارع را مجزوم  می کنند.

 

 

حال به کاربرد ادوات جزم توجه کنید:

لَمْ: ماضی ساده یا نقلی منفی می سازد. مثال: لَمْ یَذْهَبْ: نرفت، نرفته است.

لَمْ یَذهَبْ و ما ذَهَبَ هر دو به معنی «نرفت» هستند.

مثال بیشتر :

 کَسَرَ : شکست / «ما کَسَرَ » و «لم یَکْسِرْ » نشکست.

 أرسَلوا : فرستادند / «ما أرسَلوا» و «  لم یُرسِلوا » نفرستادند.

ذَهَبَ:   رفت                  ما ذَهَبَ ،‌لَم یذهَبْ: نرفت

کَسَرَ:    شکست               ما کَسَرَ ، لم یَکْسِرْ : نشکست

أرسَلوا: فرستادند              ما أرسَلوا، لَم یُرسِلوا : نفرستادند.

 

 

«لِـ » در اصطلاح «لام امر» نامیده می شود و بر سر 6 صیغه ی غایب و 2 صیغه متکلّم می آید.

مثال : لِیَنظُرْ = باید نگاه کند / لِیُنفِقوا: باید انفاق کنند / لِنَذهبْ : باید برویم.

لا: منظور از لا همان لای ناهیه  یعنی سازنده فعل  نهی است و اگر بر سر فعل غایب و متکلّم بیاید، به معنی  «نباید» می شود:

لا تذهبْ: نرو               لا یذهبْ:  نباید برود

لا تقلقی: نگران نشو      لا یَحزَنوا:  نباید ناراحت شوند.

 

 

إنْ، مَنْ، ما : ادوات شرط هستند و دارای فعل شرط و جواب شرط می باشند که هر دو  فعل نیز مجزوم می شوند.

إنْ تَضْرِبْ     أضْرِبْ :   اگر بزنی می زنم.

فعل شرط   جواب شرط

منْ یَتَأمَّلْ  قَبلَ الکَلام ؛ یَسْلَمْ  مِنَ الخَطأ.

فعل شرط              جواب شرط

هر کس قبل از سخن گفتن فکر کند؛ از خطا در امان می ماند.

﴿ و ما تُنفِقوا مِنْ شَىءٍ یَعْلَمْهُ اللهُ ﴾

هر چیزی که انفاق کنید، خدا از آن با خبر است.

 

 

نکته ی 1: اگر ادوات شرط بر سر فعل های ماضی بیایند؛ آن فعل ماضی، معنای مضارع می یابد.

مَن اجْتَهَدَ نَجَحَ : هر کس تلاش کند؛ موفّق می شود.

نکته ی2: دقّت کنید که سه «مَنْ» و «ما» وجود دارند:

 استفهام ،موصول، جازم

مَنْ  أنتَ؟/ ما  هذا؟           استفهام (پرسشی)

تو چه کسی هستی؟ / این چیست؟

اِعمَلْ بما  تَعَلَّمْتَ. / عَلِّمْ مَن لا یعلَمُ.            موصول

به آنچه آموخته ای عمل کن./ به کسی که نمی داند بیاموز.

نکته ی 3: لام امر پس از حروف « وَ ، فَـ » معمولاً ساکن خوانده می شود.

﴿ فَلْیَعْبُدوا رَبَّ هذا البیت﴾  پس باید صاحب این خانه را بپرستند.

 

 

جواب طلب (امر ، نهی و....)

یکی از موارد جزم  فعل مضارع وقتی است که در جواب طلب مانند امر ونهی بیاید. مثال

اِجْتَهِدْ تَنجَحْ

لاتکسِلْ   یُحبِبْکَ  المعَّلمُ .

اِصبِرْ  تَظفَرْ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

قواعد درس هشتم

موضوع درس هشتم : فعل معلوم و مجهول است.

فعل از نظر مشخّص بودن و نبودن فاعِل آن دو نوع است: فعل معلوم و فعل مجهول .

فعل معلوم: فعلی است که فاعِل آن «معلوم » و مشخّص است و در عربی

 به آن «مبنـى للمعلوم» می گویند.

فعل مجهول:فعلی است که فاعلِ آن « مجهول» و نا مشخّص است و در عربی

 به آن< مبنـى للمجهول > می گویند.

در زبان فارسی برای تبدیل فعل معلوم به مجهول از فعل « شد» کمک می گیریم .

 مثال:

پروین جایزه ای گرفت.                جایزه ای گرفته شد.                       ماضی

کورش یک کاردستی می سازد.        یک کاردستی ساخته می شود.            مضارع

 

 

امّا در زبان عربی برای تبدیل فعل معلوم به مجهول ، وزن فعل را تغییر می دهیم.

فعل ماضی: (فَعَلَ: انجام داد             فُعِلَ: انجام داده شد.)

               

 کَتَبَ: نوشت

                   کُتِبَ: نوشته شد.

 أرسَلَ: فرستاد                   

                             اُرْسِلَ: فرستاده شد.

 نَزَّلَ : نازل کرد         

 نُزِّلَ: نازل شد.

 اِکْتَسَبَ: به دست آورد          

 اُکْتُسِبَ: به دست آورده شد.

 

 

 

انواع نایب فاعل:

نایب فاعل مانند فاعل به سه صورت می آید.

1-              اسم ظاهر:  ﴿ إذا قُرِئَ القُرآنُ فَاسْتَمِعوا لَه﴾

2-              ضمیر بارز:    ﴿ و لا تَحسَبَنَّ الّذینَ قُتِلوا فـﻰ سبیلِ الله أمواتاً﴾

3-              ضمیر مستتر: ﴿ أفَلا یَنظُرونَ إلَی الإبِلِ کیف خُلِقَتْ﴾

     ضمیر مستتر (هى ) در « خُلِقَتْ» است.

یک بار دیگر به مجهول کردن فعل ها توجه کنید:

خَلَقَ

یَخْلُقُ

اِکْتَشَفَ

یَکْتَشِفُ

خلقَ

یخْلقُ

اکْتشفَ

یکْتَشفُ

خُلِقَ

یُخْلَقُ

اُکْتُشِفَ

یُکْتَشَفُ

معلّم: چه کسی می تواند توضیح دهد برای تبدیل ماضیِ معلوم به ماضیِ مجهول چه تغییراتی در حرکاتِ آن ایجاد می شود؟

 

 

دانش آموز: 1- عین الفعل را کسره می دهیم.                               

خَلَقَ              خلِق

                                                                                      اِکْتَشَفَ           اکتشِف

 

 

2- حرف یا حروف متحرّکِ ماقبلِ عین الفعل را مضموم می کنیم.

خَلَقَ              خُلِقَ

          اِکْتَشَفَ           اُکْتُشِفَ

 

 

قواعد درس یازدهم

قواعد درس نهم درباره ی « افعال ناقصه » است.

افعال ناقصه عبارتند از: کانَ : بود / صارَ: شد / لَیسَ: نیست / أصْبَحَ : شد.

مادامَ: تاوقتی که ، مادامی که / مازال: همواره

«افعال ناقصه» همراه « حروف مشبهةٌ بالفعل» و «حرف لای نفس جنس» که در درس دهم خواهیم خواند، نواسخ نامیده می شوند.

« نواسخ » جمع ناسخه است یعنی باطل کننده ها.

افعال ناقصه بر سر جمله ی اسمیّه (مبتدا و خبر) می آیند و موجب تغییراتی

می شوند.

جـوادٌ        مریــضٌ.                              لَیـسَ        جـوادٌ           مریــضاً.

 

مبتدا مرفوع   خبر مرفوع.                          فعل ناقص   اسم لیس مرفوع  خبر لیس منصوب

 

 

 

التلمیــذتان      مُجِدَّتـان.                                        کانـَت       التلمیـذتـانِ          مُجدَّتَیــنِ.

مبتدا مرفوع    خبر مرفوع       فعل ناقص   اسم کان مرفوع      خبر کان منصوب

 

همان طور که در مثال ها مشاهده کردید:

-       فعل ناقص، بر سر مبتدا و خبر می آید.

-       مبتدا تغییر نام می دهد ولی اعراب آن تغییر نمی کند.

-       خبر، منصوب می شود.

 

 

اسم افعال ناقصه نیز مانند «فاعل» سه نوع است:

1- اسم ظاهر            یکونُ المؤمنُ صادقاً.     مؤمن راستگو می باشد.

2- ضمیر بارز           أصْبَحْتُم شاکِرینَ.        سپاسگزار شدید.

3- ضمیر مُستتر         لَیسَ وحیداً.              تنها نیست

 

 

خبر افعال ناقصه در صورتی که شبه جمله (جارّ و مجرور) باشد؛ گاهی جلوتر از «اسم» می آید.

 ( در اصطلاح می گویند :خبر، مقدّم می شود.)

لَیسَ فـﻰ المدرسـة  تلمیذٌ.                       لَیـسَ        فـﻰ المدرسـةِ          تِلمیـذٌ.

       خبر مقدّم    اسم مؤخّر     فعل ناقص  خبر لَیسَ منصوب   اسم لیس مرفوع

 

 

به معانی وکاربردهای متفاوت «کان» دقّت کنید.

·       کانَ + مضارع=          ماضی استمراری و ماضی مستمر.

کان یسمَعُ : می شنید، داشت می شنید

·          

·       کانَ + قد + ماضی =   ماضی بعید.

« کانَ قَد سَمِعَ»  یا « کانَ سَمِعَ» : شنیده بود.

·         کانَ به معنی « است».

·          

·       ﴿جاءَ الحقّ و زَهَقَ الباطِلََ إنَّ الباطلَ کانَ زَهوقاً﴾

حق  آمد و باطل از بین رفت زیرا باطل نابود شدنی است.

 

 

قواعد درس دوازدهم

حروف مشبّهة بالفعل

قواعد درس دهم درباره ی «حروف مشبّهةٌ بِالْفعل» و « لای نفی جنس»  است.

حروف مشبّهةٌ بالفعل عبارتند از:

إِنَّ :     همانا، به راستی که                          لکِنَّ :   ولی ، لکن

أنَّ :     که، اینکه                                     لَیتَ :   کاش

کَأنَّ :   گویا، مثل  اینکه                            لَعَلَّ :    شاید، امید است.

حروف مشبهه دقیقاً بر عکس افعال ناقصه عمل می کنند. افعال ناقصه خبر را منصوب می کردند امّا حروف مشبّهه اسم را منصوب می کنند.

·       ﴿ و اللّـــــهُ    غَفورٌ رحیمٌ

   مبتدا  مرفوع    خبر مرفوع

·       ﴿ وَ کانَ      اللّـــــــهُ  غَفوراً رحیماً   

           اسم کان مرفوع   خبر کان منصوب

·       ﴿  إنَّ  اللّـــــــهَ   غَفورٌ رحیــــــمٌ

       اسم إنَّ منصوب   خبر إِنَّ مرفوع

·       لَـــیـــتَ                  الــــــحــــقَّ       منصورٌ .

حرف مشبّهة بالفعل     اسم لیت منصوب   خبر لیت مرفوع

 

 

·       کَأنَّ                     الحارِسَ                     ذاهِبٌ.

حرف مشبهة بالفعل     اسم کأنَّ منصوب         خبر کأنّ مرفوع.

 

 

« إنَّ و أخواتُها» حروف مشبّهة نام دارند و بر سر جمله های اسمیّه می آیند و علاوه بر تغییر معنای جمله، «مبتدا» را به «اسم» تغییر نام می دهند و اعراب آن را منصوب می کنند. امّا خبر را همچنان بدون تغییر می گذارند.

 

 

   العالمُ                              محترمٌ.                   إنَّ   العالمَ                                                   محترمٌ .

مبتدا مرفوع        خبر مرفوع                                            اسم إن منصوب                   خبر إن مرفوع

 

 

انواع اسم و خبر حروف مشبهةٌ بالفعل:

         اسم ظاهر:       ﴿ إنَّ اللهَ  یأمُرُ بِالعَدْلِ و الاحسان﴾

اسم

                             ضمیر :           ﴿ إنّا أنْزَلْناهُ قرآناً عَرَبیّاً لَعَلَّکُم تَعقِلونَ ﴾

 

                       مفرد:                              إنَّ المعلّمینَ  محترمونَ.

خبر:                 جمله:                            ﴿إنَّ اللهَ یأمُرُ  بِالعَدلِ و الاحسان﴾

                        شبه جمله:             کَأنَّ جواداً  فـﻰ الصَّفِّ.

 

 

 

دانش آموز:     چرا به حروف مشبهة بالفعل این نام  را داده اند؟

معلّم:خوب است بدانیم به این علّت به این حروف، مشبهةٌ بالفعل یعنی « شبیه فعل» می گویند که ظاهرِ آن ها شبیه فعل است. معمولاً آخرین حرف فعل ماضی فتحه دارد. آخر این 6 حرف هم فتحه دارد. از طرف دیگر بیشترِ آنها نیز معنایی شبیه فعل  دارند.

 

 

لای نفی جنس  « لا النافیةُ للجنس»

حرف «لا» ی نفی جنس ، همان طور که از نامش پیداست وجود جنسی را نفی می کند.

لای نفی جنس به معنی « هیچ .................   نیست » می باشد.

لا رَجُلَ فـﻰ الدّار.                هیچ مردی در خانه نیست.

لا خیر فـﻰ وُدِّ امْرﺉٍ مُتَلَوِّن.    هیچ خیری در دوستیِ فرد دورو نیست.

کار «لا» ی نفی جنس خیلی شبیه حروف مشبّهةٌ بالفعل است.

لای نفی جنس نیز اسم و خبر دارد . امّا اسم آن نکره و مبنی بر فتح است، در حالی که خبر آن درست مثل خبر حروف مشبّهةٌ بالفعل مرفوع است.

لا  بَلـــــــیّةَ          أصعـــــَبُ مِنَ الجَهْل.           هیچ بلایی سخت تر از نادانی نیست.            اسم لای مبنی بر فتح      خبر لا مرفوع

به انواع «لا» دقّت کنید:

1- «لا» ی ناهیه (یعنی لای نهی)

لا تَنتَخِبْ: انتخاب نکن                    لاتَتَأمَّلْ: درنگ نکن

2- «لا» ی نافیه (یعنی لای نفی)

لا تَنتَخِبُ: انتخاب نمی کنی                لا تَتَأمَّلُ: درنگ نمی کنی

3-«لا» ی نافیةٌ لِلْجِنس (یعنی لای نفی جنس)

4-لا أحَدَ موجودٌ: هیچ کسی نیست.

 

 

·       برای منحصر کردن مفهوم خبر برای مبتدا، می توان به إنَّ و أنَّ  « ما » افزود که به این « ما » مای کافّه یعنی بازدارنده گفته می شود .

دانش آموز سؤال می کند:

چرا به این « ما » مای کافّه گفته می شود؟

معلّم جواب می دهد:

چون مانع عمل «  إنَّ »و« أنَّ » می شود .

 

بعد از مای کافّه ممکن است جمله ی اسمیّه و یا جمله ی فعلیّه بیاید . مثال:

          ﴿ إنَّـــــــــــــمــــا  المـــــــومنون   إخــــــوةٌ﴾

از حروف مشبهة بالفعل     مای کافّه     مبتدا و مرفوع   خبر و مرفوع

 

﴿ إنَّـــــــــــــمــــا  یُــریدُ الــلّــهُ لِیُذهِبَ عَنکُم الرجسَ أهلَ البَیتِ 

   از حروف مشبهة بالفعل     مای کافّه    فعل   فاعل و مرفوع

 

 

 

قواعد درس سیزدهم

أفعال المقاربة

قواعد این درس در مورد افعال مقاربه است.

 

 

افعال مقاربه عبارتند از: کادَ، أوشَکَ: نزدیک بود ، عَسَی: امید است .

بَدَأ، شَرَعَ، أخَذَ ،‌ جَعَلَ: شروع کرد

حال با کاربرد این فعلها آشنا شویم.

اللِّصُّ یهرُبُ.                       دزد فرار می کند.

کادَ اللِّصُّ یهرُبُ.                   نزدیک بود دزد فرار کند.

المدرِّسُ یَمتَحِنُ.                    معلّم امتحان می گیرد.

یکادُ المدرِّسُ یَمتَحِنُ.             نزدیک است معلّم امتحان بگیرد.

معلم:

1- کادَ بر سر چه جمله ای می آید؟     اسمیّه    فعلیّه

2- کلمه ی بعد از کاد چه اعرابی دارد؟ رفع     نصب

3- عمل کاد به کدام مورد شبیه است؟   افعال ناقصه    حروف مشبهة

 

 

  کادَ    الزجاجُ               یَنکَسِرُ                      : نزدیک بود شیشه بشکند.

    اسم کاد و مرفوع    خبرکاد و جمله فعلیه محلاً منصوب

کاد از فعل های مقاربه است که بر سر مبتدا و خبر می آید و مانند کانَ عمل

می کند با این تفاوت که باید خبر آن با فعل مضارع شروع شود.

 

 

حال با اخوات «کاد» آشنا شویم.

أَخَذَ الطفلُ یبکى .       کودک شروع به گریستن کرد.

عَسَی اللهُ أن یَرحَمَکُم.   امید است خدا شما را مورد رحمت قرار دهد.

 

 

فعل های مقاربه از نظر معنی به سه گروه تقسیم می شوند:

                                    افعال قُرب (کادَ، أوشَکَ)

افعال مقاربه:                          افعال رَجاء (عَسَی)

                                      افعال شروع ( بَدَأ، شَرَعَ، أخَذَ، جَعَلَ)

افعال قرب، نزدیک بودن انجام کاری را نشان می دهند و به هر دو صیغه ماضی و مضارع می آیند.

افعال رجاء، امید به انجام گرفتن کاری را بیان می کنند.

و افعال شروع به شروع کاری دلالت می کنند و فقط به صیغه ماضی می آیند.

 

 

 

نکته ی 1: اگر ادوات شرط بر سر فعل های ماضی بیایند؛ آن فعل ماضی، معنای مضارع می یابد.

مَن اجْتَهَدَ نَجَحَ : هر کس تلاش کند؛ موفّق می شود.

نکته ی2: دقّت کنید که سه «مَنْ» و «ما» وجود دارند:

 استفهام ،موصول، جازم

مَنْ  أنتَ؟/ ما  هذا؟           استفهام (پرسشی)

تو چه کسی هستی؟ / این چیست؟

اِعمَلْ بما  تَعَلَّمْتَ. / عَلِّمْ مَن لا یعلَمُ.            موصول

به آنچه آموخته ای عمل کن./ به کسی که نمی داند بیاموز.

نکته ی 3: لام امر پس از حروف « وَ ، فَـ » معمولاً ساکن خوانده می شود.

﴿ فَلْیَعْبُدوا رَبَّ هذا البیت﴾  پس باید صاحب این خانه را بپرستند.

 

 

 

 

قواعد درس چهاردهم

المفعولُ  فیه « الظرف»

مفعولٌ فیه یا ظرف اسمی منصوب است که معنای حرف جرّ « ﻓﻰ » را به همراه دارد و نشان دارد و نشان دهنده زمان یا مکان وقوع فعل است.

دانش آموز: آیا می توان گفت که مفعول فیه یا ظرف همان قید مکان و قید زمان در فارسی هستند ؟

معلم: بله ، می توان گفت .

همه این کلمات ظرف زمان هستند:

الآنَ: اکنون               الیومَ: امروز             غَد: فردا                                          أمْسِ: دیروز      

صباحَ: صبح          مَساءَ: بعدازظهر         لیلَ: شب                  نَهارَ: روز

قَبلَ: پیش                  بَعدَ: پس                                     حینَ: هنگامی که      إذا: هنگامی که

لَمّا : هنگامی که         یَومَ: روز                   سَنَةَ: سال             عِندَ: هنگامی که

 

همه این کلمات نیز ظرف مکان هستند:

فَوقَ: بالای               تَحتَ: زیر                 أمامَ: روبه رو             وراءَ: پشت سر

بَینَ: میان                  وَسَطَ: وسط              عِندَ: نزد                   قُربَ: نزدیک

جَنبَ: کنار                هُنا: اینجا                 خَلْفَ: پشت              یَمینَ: راست

أینَ: هر جا               أینَما: هرجا

به این دو جمله دقت کنید:

ذَهَبْنا إلی المکتبة صَباحاً.        

ذَهَبْنا إلی المکتبة ﻓﻰ الصَّباحِ.

معلم: در جمله اول اعراب صباحاً چیست؟

دانش آموز: مفعول فیه یا ظرف زمان است.

معلم: آفرین حال بگو اعراب ﻓﻰ الصباح در جمله  دوم چیست آیا باز هم مفعول فیه است؟

دانش آموز: خیر دیگر مفعول فیه نیست بلکه جار و مجرور است.

معلم: چرا به مفعولٌ فیه این نام را داده اند؟

دانش آموز: چون ظرف ها معنای حرف جرِ< ﻓﻰ> را به همراه دارند. مثلاً< صباحاً> یعنی< ﻓﻰالصباح>

 

 

قواعد این درس  درباره ترکیب وصفی یعنی « موصوف و صفت» است .

 

 

 

 

 

الوردةُ الجمیلةُ

 گلِ زیبا

 

 

الوردةُ       الجمیــلةُ                      

موصوف    صفت                          

 گــلِ      زیبــــا

                             موصوف   صفت

 

 

اما این ترکیب اضافی است .

یعنی مضاف و مضاف الیه است .

جدارُ البیتِ ( دیوارِ خانه)

جــــدارُ      البیتِ                   

  مضافٌ     مضافٌ الیه                        

دیوارِ        خــــانه

مضاف      مضافٌ الیه

 

معلّم: چه کسی راه تشخیص موصوف و صفت را از مضاف و مضافٌ الیه می داند؟

دانش آموز: یک راه  این است که به آخر ترکیب «تر» اضافه کنیم.  اگر معنی بدهد موصوف و صفت است و گرنه مضاف و مضاف الیه است.

گل زیباتر 

  دیوار  خانه تر

دانش آموز : راه دیگر این است که بدانیم در موصوف و صفت جزء دوم یعنی صفت به تنهایی وجود خارجی ندارد امّا در مضاف و مضافٌ الیه جزء دوم یعنی مضاف الیه به تنهایی وجود خارجی دارد.

 

کیف                کوچک                                                                   کیف  پروین

    به تنهایی وجود خارجی ندارد .                                   به تنهایی وجود دارد.

 

 

صفت از چهار نظر مانند موصوف خودش است:

1- عدد

 الرَّجُلُ    المؤمنُ                              الفلّاحانِ   النشیطانِ                        الجنودُ      الأقویاء

مفرد       مفرد                                                                    مثنّی              مثنی                        جمع               جمع

 

 

 

 

2- جنس:

          التلمیذُ    الصغیرُ                   التلمیذةُ   الصغیرةُ

                   مذکر      مذکر                    مؤنّث       مؤنّث

 

 

3- اعراب:

  السفینةُ                   الصغیرةُ           فـﻰ البحر.

مبتدا مرفوع   صفت تابع موصوف خودش

شاهَدْنا  سفینـــةً                 صغیــــرةً.

     مفعول به منصوب    صفت تابع موصوف خودش

 

 

4- معرفه و نکِره:

الشجرةُ  الباسقةُ

شجرةٌ  باسقةٌ

 

 

یک نکته: دقّت  داشته باشید که معمولاً برای جمعِ غیر انسان، صفت مفرد مؤنّث

 می آید. مثال:

الکُتــُبُ    المفیدةُ                                                                        الدَّفاتـــرُ  النَّظیفـــةُ

جمع مکسر   مفرد مؤنّث                             جمع مکسر   مفرد مؤنّث

 

 

حال با ویژگی های مضاف و مضاف الیه آشنا شوید.

                                                ال نمی گیرد

ویژگی های مضاف                        تنوین نمی گیرد

                                                 نونِ مثنّی و جمع نمی گیرد

 

 

معلّم:             چه کسی علامت های اسم مؤنّث را می تواند بگوید؟

دانش آموز:     اسم مؤنّث دارای یکی از  این سه علامت است:

 

 

                                   ة                  طالبة

        علامت های اسم مؤنّث                       اء      زهراء

                                   ی کُبرَی

 

 

دانش آموز: ما در درس سوم عربی کلاس اول خواندیم « الشمسُ مُحرِقةٌ.»

امّا « شمس » با اینکه مؤنّث است هیچ یک از علامت های مؤنّث را ندارد، چرا؟

بعضی اسم ها بدون داشتن علامت مؤنّث (ة، اء، ی) مؤنّث هستند. این اسم های بی قاعده عبارتند از: شمس / أرض / نَفْس:خود، جان/ نار : آتش / ریح: باد / دار: خانه / بئر : چاه / اغلب اعضای زوج بدن ( عَین:  چشم / یَد: دست/ رِجْل : پا / اُذُن: گوش )

 به این مؤنّث ها مؤنّث معنوی گفته می شود.

( شمس – أرض – نَفْس – نار- ریح- دار – بِئر – عَین – یَد – رِجْل – اُذُن )

 

آخرین مطلب اینکه در زبان عربی مضاف الیه بر صفت مقدم می شود.

دوچرخه ی حامد                                    درّاجةُ حامدٍ

دوچرخه ی  زیبــای    حامد                     درّاجـــةُ    حامــــدٍ        الجمیلةُ

 مضاف        صفت     مضاف الیه      مضاف      مضاف الیه         صفت

 

 

 

قواعد درس شانزدهم

 

 جدار     المکتبة

 دیوار    کتابخانه

مضاف   مضافٌ الیه

اگر دو اسم به هم اضافه شوند به اسم اول مضاف و به اسم دوم مضافٌ الیه گفته می شود. مثلاً:

 جدار المکتبة: دیوار کتابخانه

 

به علامت های خاصّ اسم توجه کنید:

                                                پذیرفتن ال

علامت های خاصّ اسم                       پذیرفتن تنوین

                                                        مضاف واقع شدن

پذیرفتن ال و تنوین و مضاف واقع شدن از علامت های خاص اسم است و این علائم با هم نمی آیند.

ضمناً اسم ها، مجزوم  نیز نمی شوند.

 

 

 

 

مضاف « ال»‌، « تنوین» و « نون مثنّی و جمع» نمی گیرد.

به این مثال ها توجّه کنید:

1- فلّاحونَ + القریةُ =           فلّاحونَ القریة ُ

                                         فلّاحو القریةِ

2- صَدیقانِ + کَ =                      صدیقانِکَ

                                            صدیقاک

3- البیتُ + هُ =                          البَیتُهُ

                                           بیتُهُ

4- بابٌ + المدرسةُ‌=                   باب ٌ المدرسة ُ

                                            بابُ المدرسةِ

 

 

 

 

معلم: نقش و اعراب کلمات رنگی چیست؟

کتابُ القرآنِ، مقدّسٌ.

هذا،‌ کتابُ القرآنِ.

قَرَأتُ کتابَ القرآنِ.

أنظُرُ إلی کتابِ القرآنِ.

دانش آموز: اعراب کلمات رنگی مضاف است.

معلم: خیر. نقشی به نام مضاف نداریم. هر چند نقشی به نام مضافٌ الیه داریم.

دانش آموز: اعراب کلمات رنگی چنین است.

     کتابُ         القرآنِ، مقدَّسٌ.

مبتدا و مرفوع

هذا،      کِتابُ          القرآنِ.

      خبر مرفوع

اُنظُرْ ‌إلی      کتابِ        القرآن.

       مجرور به حرف جر

قرأتُ         کتابَ           القرآن.

       مفعول به و منصوب

آخرین مطلب اینکه در زبان عربی مضاف الیه بر صفت مقدم می شود.

دوچرخه ی حامد:       دوچرخه ی     زیبای     حامد

                                  مضاف        صفت   مضاف الیه

درّاجةُ حامدٍ:                 درّاجةُ              حامدٍ          الجمیلةُ

                              مضاف       مضاف الیه      صفت

 

 

قواعد درس هفدهم                        

التصغیر      

« اسم مُصَغَّر»

تصغیر در لغت یعنی کوچک کردن و اسم مُصَغَّر نیز یعنی« اسم کوچک شده». در زبان فارسی با افزودن    « ـَک» و « چه» به آخر کلمه اسم مصغر ساخته

 می شود.