قواعد درس اوّل

در دستور زبان عربی کلمه بر سه نوع است.

                                                                  اسم

                                    کلمه                                   فعل

                                                                                     حرف

 

 

 

                                                        اسم

 

اسم کلمه ای است که برای نامیدن کسی، چیزی، جانداری، کاری و یا حالتی به کار می رود و معنای زمان در آن نهفته نیست: مثال:

المعلّمُ، المِسمارُ، الغزالة، الکتابة، الحُزن

 

اسم به بخش هایی تقسیم می شود که عبارتند از:

                                               مذکّر یا مؤنّث

                                                جامد یا مشتق

                        اسم                        معرفه یا نکره

کلمه              فعل                      معرب یا مبنی

                  حرف            

 

 

 

بعضی از علامت های خاص اسم عبارتند از :

مجرور واقع شدن، گرفتن تنوین اضافه، گرفتن ال منادا واقع شدن

                                                                                جرّ

                                                              تنوین

           علامت های اسم                             اضافه

                                                              ال

                                                              نداء

 

 

فعل کلمه ای است که بر انجام دادن کاری یا داشتن حالتی در زمان گذشته یا حال و آینده دلالت می کند. مثال:

ذهب: رفت               یذهب: می رود

 

علامت های خاصّ فعل

 

بعضی از علامت های خاص فعل عبارتند از:

                                                تای ضمیر: ذَهَبْتَ، ذَهَبتُما

            تای ساکنة: ذَهَبَتْ

                                               یای ضمیر: اِذْهَبـى، تَذهَبینَ

                                                نون تأکید: یَذهَبَنَّ، یَذهَبَنْ

نون تأکید چیست؟

نونی است که به آخر فعل مضارع و امر افزوده می شود و آن را با تأکید همراه می سازد و دو نوع است نون تأکید ثقیله و نون تأکید خفیفه مثال:

لا تنظُرُ + َنَّ = لا تنظُرَنَّ

                                  نون تأکید ثقیله

تَنصُرُ + َنْ = تنصُرَنْ

                                  نون تأکیدخفیفه

 

 

 

                        حرف

 

حرف کلمه ای است که معنای مستقلی ندارد و معنای آن هنگام به کار رفتن در جمله بهتر معلوم می شود. مانند.

فـى: در                   فَـ : پس         لِـ‌ : برای                  مِن: از

 

 

 

 

 

اسم جامد

 اسم مشتق

 

 

 

 

 

 

 


                                                             معرفه                   

                            اسم

                                                             نکِره

اسم را از نظر شناختن به دو نوع تقسیم می کنند: اسم معرفه و اسم نکره

اسم معرفه: اسمی شناخته شده است که بر  فرد یا چیز مشخّصی دلالت می کند و یا برای بار دوم در جمله تکرار می شود.

اما اسم نکِره: اسمی ناشناس است که بر فرد یا چیز نامعلومی دلالت می کند.

مثال:

 دیروز پسری را در بازار دیدم.

                نکره         معرفه

رأیتُ  ولداً  فـﻰ السّوقِ أمسِ.

          نکره    معرفه

          چه کسی نشانه معرفه و نکره را در فارسی می داند؟

          در فارسی معمولاً معرفه نشانه ندارد ولی نشانه نکره سه چیز است:

یک، یکی، یک و ی

 

                معرفه                          مرد

                                                       مردی

                نکره                                  یک مرد

                                                      یک مردی

معمولاً نشانه نکره در عربی تنوین است.        

          آیا اسم خاص دارای تنوین نکره است؟

          خیر اسم خاص حتی اگر تنوین داشته باشد؛ نکره نیست بلکه معرفه است.

مثال:             أشهَدُ أنَّ محمّداً رسولُ اللهِ.

در این مثال «محمداً» معرفه است.

 

 

 

انواع اسم معرفه:

در زبان عربی اسم معرفه شش نوع  است:

1- اسم معرفه به «ال»           الذِّئب: گرگ

2- ضمیر                           هو، أنتِ

3- عَلَم                             ناصرٌ، سوسنُ، بغدادُ.

[اسم عَلَم یعنی اسم خاص. نامی که مخصوص یک فرد، یک مکان و یا یک چیز است]

4- موصول:                       الّذى، الّتـى، الّذینَ، اللّاتی، مَنْ، ما

5- اشاره:                          هذا، هذه، هذانِ، هاتانِ، هؤلاءِ، ذلک، تلک، أولئک

6- اسم معرفه به اضافه بابُ الغُرفة، محفظةُ جوادٍ.

(هر گاه اسمی به اسم معرفه ای دیگر اضافه شود؛ اسم اوّل از نکره بودن خارج شده معرفه می گردد.

 

          آیا به  نظر شما «ال» و «تنوین» با هم در یک اسم می آیند؟

          خیر، زیرا ال نشانه معرفه و تنوین، نشانه نکِره است و نمی شود با هم  بیایند.

چند نکته

٭      نکته اوّل: عَلَم به کنیه و لقب تقسیم می شود.

 

 

کُنیه

لقب

 

کُنیه: ابوالحسن و اُمُّ البَنین

لقب

 

          علم

 

          علم

 

         

 

 

 

 

 


کنیه آن است که همراه « أب » یا « اُمّ » می آید؛ مانند: ابوالحسن و اُمُّ البَنین

 

 

 

  

 

 

 

لقب نیز آن است که مدح یا ذم یعنی ستایش یا نکوهش را برساند. مانند:

زینُ العابدین و حمّالةُ الحطب، لقب همسر ابولهب که منظور هیزم شکن جهنم است.

کُنیه: ابوالحسن و اُمُّ البَنین

لقب :زینُ العابدین و حمّالةُ

 

          علم

 

مفرد

مرکّب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


علم

 

                   

                    

     

 

 

 

نکته دوم:‌ عَلَم به مفرد و مرکّب نیز تقسیم می شود.

علم مفرد مانند: سعید، هاشم

مفرد: سعید،‌ هاشم

مرکّب: عبد الله

 

           

علم

 

                  

در علم مرکّب، مرکّب اضافی بیشتر رایج است. مانند: عبدالله

                   

         

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 هذه أشجارٌ و تلکَ بُیوتٌ

نکته سوم: برای اشاره به جمع غیرعاقل از هذه یا تلک استفاده می کنیم.

مانند: هذه أشجارٌ و تلکَ بُیوتٌ.

 

 

کَتَبتُ وظائفى الّتـى  أمَرْتَنـى.

                                               موصول  صله موصول

أخذنا النُّقودَ الّتـى علی المِنضَدَةِ.

                                          موصول  صله موصول

٭      نکته چهارم: موصول به جمله خبری نیاز دارد تا معنایش با آن کامل شود این جمله، صله نامیده می شود. مانند:

کَتَبتُ وظائفى الّتـى  أمَرْتَنـى.

أخذنا النُّقودَ الّتـى علی المِنضَدَةِ.

ضمناً جمله خبری یعنی جمله ای که انشایی نیست و جمله های انشایی عبارتند از : امر،‌نهی، استفهام، دعا، تعجب و قسم. جمله خبری همان طور که از نامش پیداست خبر می دهد.

 

 

 

 

در دستور زبان عربی، کلمه ها را از نظر تغییر حرکتِ حرفِ آخر به دو نوع تقسیم می کنند:

مُعرَب  و مَبنی

مُعرَب: کلمه ای است که حرکتِ آخرین حرفِ آن با تغییرِ  نقش و جای آن تغییر می کند.

 امّا مبنی کلمه ای است که حرکتِ آخرین حرفِ آن با تغییر نقش و جای آن تغییر نمی کند.

انواع مبنی: ( مبنی بر کسر / مبنی بر فتح / مبنی بر ضم / مبنی بر سکون )

انوع بناء: بِناء ( مبنی بودن) چهار نوع است:

مبنی بر کسر              أنتِ، هذِهِ، لِـ ، بِـ

مبنی بر فتح               ذَهَبَ، إنَّ، أینَ ، فَـ

مبنی بر ضم               نَحنُ ، مُنذُ ، ـهُ

مبنی بر سکون           مَنْ، عَلَی ، الّذﻯ ، یا

 

 

رفع: ُ  ٌ

نصب: َ  ً

جرّ:   ِ  ٍ 

جزم:    ْ  

 

 

نواع اعراب

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

انواع اعراب (حرکت یا تنوین آخر کلمه ) دارای چهار حالت است.

رفع :  علامت آن    است.              العِلمُ، عِلمٌ

نصب: علامت آن ﹷﹱ است.                          العِلمَ، عِلماً

جرّ:   علامت آن   ِ است.                  الْعِلْمِِِِِِ، عِلْمٍ

جزم: علامت آن ﹿ است .                                    لا تذهبْ : نرو

کلمات دارای اعراب رفع، نصب، جر و جزم را به ترتیب چنین می نامند:

 مرفوع، منصوب، مجرور، مجزوم

 

 

دارای رفع                 مرفوع

دارای نصب               منصوب

دارای جر                 مجرور

دارای جزم                مجزوم

 

 

کلمات مبنی عبارتند از :

در اسم ها:      ضمیر، اسم اشاره ، اسم موصول، اسم استفهام

در فعل:          ماضی و امر ( همچنین دو صیغه جمع مؤنّث در فعل مضارع)

در حرف        همه حروف مبنی هستند.

 

کلمات مُعرَب عبارتند از:

در اسم ها       بیشتر اسم ها معربند.

در فعلها          فعل مضارع (جز دو صیغه 6 و 12 یعنی جمع مؤنّث ) معربند.

 

 

دانش آموز: آیا می توانیم بگوییم اللهُ مضموم است؟

معلّم:         خیر، هنگامی که بحث از اعراب است از اصطلاحات مرفوع، منصوب، مجرور و مجزوم استفاده می کنیم و در قسمت بناء از مبنی بر ضم، فتح، کسر و سکون.

مثلاً «یفعلُ» و « الکتابُ» را مرفوع (دارای رفع) می گوییم هر چند آخرِ آن ضمّه است.

 

 

 

 

 

ترجمه ی اسم های دارای تنوین

در ترجمه اسم هایی که دارای تنوین هستند؛ گاهی حرف «ی» ( ی نکره، ی وحدت) اضافه می کنیم. مثال:

جاءَ وَلَدٌ:                 پسری آمد. ( یعنی پسری که شناخته شده نیست.)

جاءَ الولدٌ:               پسر آمد یا آن پسر آمد. ( یعنی آن پسر که شناخته شده است)

ثَمَنُ هذا الثوب دینارٌ :  قیمت این لباس  دیناری است. ( یعنی یک دینار است.)

در مثال های بالا (ی) در (دیناری) یاء وحدت است.

 

 

 

 

اسم های خاصّ مردان و پسران در حالتی که تنوین دارند در ترجمه فارسی بدون « ی » می آیند.

 هذا ناصرٌ. ( این ناصر است.)

دانش آموز: چه موقع اسم، تنوین می گیرد؟

معلّم:        اسم، وقتی بار اوّل در جمله می آید نکره است و معمولاً تنوین ﹱ دارد.

رأیتُ  غزالةً  فِى   غابةٍ.  الغزالةُ  کانَتْ جمیلةً و  الغابةُ کانتْ کبیرةً.

 

در مثال بالا می بینیم که غزالةً و غابةً بار اوّل نکره (ناشناس) و بار دوم معرفه (شناخته شده) و دارای ال هستند.

به این دو جمله دقت کنید و فرض کنید دانش آموزی آنها را خطاب به

 همکلاسی اش می گوید.

 

(1- جاء معلّمٌ 2- جاء المعلّمُ)

1- جاء معلّمٌ :یعنی معلّمی آمد. {معلّمی که گوینده و شنونده او را نمی شناسند.}

2- جاء المعلّمٌ: یعنی معلّم آمد. { معلّمی که هم گوینده و هم شنونده او را می شناسند.}

 

 

چند نکته

نکته اوّل: بیشتر اسم ها  مُعْرَب هستند جز تعداد کمی از آنها که عبارتند از :

ضمایر، اشارات، موصولات،‌اسماء شرط ، اسماء‌استفهام و عدد مرکب از 11 تا 19

البته همانطور که قبلاً خوانده ایم اشاره و موصول مثنّی معرب هستند و اسم استفهام أىّ نیز معرب است.

 

 

 

 

نکته دوم: از فعل ها نیز فعل مضارع جز دو صیغه جمع مؤنّث معرب است و در صورتی که فعل مضارع داری نون تأکید باشد نیز مبنی می شود. مانند: یَکْتُبَنَّ

                  

                  

         

 

                  

 

 

مقصور:          هُدَی

منقوص:         ‌هادِى

ممدود:            زهراء

صحیحُ الآخِر:  ناصر

 

                  

                  

                  

اسم

 

                  

 

 

                  

 

 

اسم را از نظر حرف آخر به چهار نوع تقسیم می کنند.

اسم مقصور مانند هُدَی، عَصا، لیلی، عیسی که به الف ختم می شوند.

 

اسم مقصور      هُدَی، عَصا، لیلی، عیسی

 

 

اسم مقصور هیچ یک از حرکت های اعرابی را نمی گیرد. مثال:

جاءَ الفَتَی.                     رأیتُ الفَتَی.               سَلَّمتُ علی الفَتَی.

  فاعل مرفوع تقدیراً            مفعول به منصوب تقدیراً                                    مجرور تقدیراً

                                                                 

- اسم منقوص،‌اسمی است که به یاء ماقبل مکسور یعنی ﹻ ى  ختم شود. مانند: قاضی، راضى، ساعى و حرکت ضمه و کسره بر آخِرِ آن ظاهر نمی شود. امّا فتحه ظاهر می شود. مثال:

جاء  القاضى.                           رأیتُ القاضىَ.            سَلَّمتُ‌ علی القاضى.

فاعل مرفوع تقدیراً                                مجرور تقدیراً

 

 

 

مفعول به منصوب ظاهراً

 

اسم ممدود، اسمی است که به الف و همزه ختم می شود. مانند: صحراء، زهراء، حمراء، هواء  و همه حرکت ها در آخر آن ظاهر می شود.

 

 

 

 

 

 

هذه صحراءُ.                        رأیتُ صحراءَ.            ذهبتُ إلی صحراءَ.

  

 خبر مرفوع                                                      مفعول به منصوب             مجرور به فتحه

 

 

 

 

در صورتی که در اسم ممدود؛ الف و همزه ی آن زائد باشد یعنی با حذفِ آن، حروف اصلی بماند کلمه ی ما غیر منصرف است. مانند:  زهراء و حمراء که با برداشتن الف و همزه <ز هـ ر> و<ح م ر>  می ماند. امّا  در غیر این صورت کلمه غیر منصرف نیست. مانند : دواء،‌ ماء، داء، حَذّاء

 وقتی که اسمی مقصور، ممدود  و یا منقوص نباشد؛ صحیح الآخر نامیده می شود و همه حرکت ها را می پذیرد. مانند: الکتاب،‌الطالب

جاءُ طالبٌ.               رأیتُ طالباً.               سَلَّمتُ علی طالبٍ.

    فاعل مرفوع                   مفعول به منصوب                        مجرور به حرف جر

 

 

چند نکته:

٭      1- اسم منقوص در صورتی که خالی از «ال» باشد غالباً یاء آخِرِ آن به تنوین کسره تبدیل می شود. (البته در غیر از حالت نصب) مانند:

جاء القاضى.              جاءَ قاضٍ.

 

 

2- اسم مقصور در صورتی که خالی از « ال» باشد؛ غالباً الفِ‌آن به تنوین فتحه تبدیل  می گردد. مانند:

ذلک الفَتَی                                    ذلک ، فتیً.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

قواعد درس دوم

 

 

 

                                                         ظاهری

        علامت های اعراب                          محلّی

                                                         تقدیری

 

 

علامت های اعراب عبارتند از:        _ُ _ً _ٍ _ٌ _ْ

به این علامت ها اعراب ظاهری می گویند.

هرگاه اعراب کلمه ای ظاهر شد؛ می گوییم اعراب آن کلمه ظاهری است. مثلاً در این کلمات می بینیم که اعراب کلمات، ظاهر شده پس اعراب آنها ظاهری است.

 

القربةُ ثقیلةٌ للمرأةِ.

 یرسمُ الطالبُ صورةَ جبلٍ علی اللوحِ.

 

 

اعراب محلّی

اعراب محلّی در کلمات مبنی است که در کلاس اوّل با آن آشنا  شده اید.

          کدام کلمات مبنی هستند؟

                   ضمیرها، اسم های اشاره، اسم استفهام، اسم موصول، فعل ماضی، فعل امر، دو صیغه جمع مؤنث در فعل مضارع، حروف.

اعراب اسم های مبنی، محلی است. ضمناً اعراب جمله و شبه جمله نیز محلّی است.

: شبه جمله چیست؟

شبه جمله همان جار و مجرور است.

 

 

 

 

                                                     اصلی

            اعراب ظاهری 

                                                     فرعی

 

اعراب ظاهری نیز دو نوع است: « اصلی » و « فرعی».

اعراب اصلی همان علامت های معروفِ اعراب است که عبارت است از:

 

نصبﹷﹱ / رفعﹹ / جرّ ﹻ ٍ / جزمﹿ

 

 

امّا اعرابِ فرعی، مطلبِ جدیدی است که در این درس با آن آشنا می شویم.

گاهی علامت اعراب _ً_ِ_ٍ_ُ_ٌ_ْ   نیست.

اعراب فرعی در  پنج مورد است:

 

1- اسم  مثنّی 2- اسم جمع مذکّر سالم 3- اسماء خمسه

 4- اسم جمع مؤنّث  سالم 5- اسم غیر منصرف.

 

 

1- اسم مثنّی

 

 

 

مرفوع

منصوب

مجرور

مفرد مذکّر

تلمیذٌ

تلمیذاً

تلمیذٍ

مفرد مؤنّث

تلمیذةٌ

تلمیذةً

تلمیذةٍ

تلمیذانِ

تلمیذانِ

تلمیذَینِ

تلمیذَینِ

مثنّی مؤنّث

تلمیذتانِ

تلمیذَتَینِ

تلمیذَتَینِ

علامت رفعِ مثنّی ، حرف «الف» در « انِ» است.

علامت نصب و علامت جر، حرف «ى» در « ـَیْنِ » است.

 

 

 

 اسم جمع مذکّر سالم

 

 

مرفوع

منصوب

مجرور

مفرد مذکّر

معلّمٌ

معلّماً

معلّمٍ

جمع مذکّر سالم

معلّمونَ

معلّمینَ

معلّمینَ

علامت رفعِ جمع مذکّر سالم، حرف «و» در «ونَ» است .

علامت نصب و جرّ جمع مذکّرسالم ، حرف «ى» در «ـِینَ» است.

 

 

 

اسماء خَمسَة

«اسماء خَمسَة» یعنی اسم های پنجگانه و عبارتند:

 أب: پدر/ أخ: برادر/ ذو: دارای/ حَم: پدر شوهروخویشاوندان شوهر/ فَم: دهان

 

 

از حَم و فَم چون پُر کاربرد نیستند؛ صرف نظر می کنیم.

 

مرفوع

منصوب

مجرور

أبو

أبا

أبـى

أخو

أخا

أخى

ذو

ذا

ذى

 

علامت رفعِ اسماء خمسه حرف « و» است.

علامت نصبِ اسماء خمسه حرف «  ا » است.

علامت جرّ اسماء خمسه حرف « ى » است.

قواعد درس سوم                          

تا به حال با سه مورد اعراب فرعی آشنا شده اید و اینک مورد چهارم از اعراب فرعی:

4- اسم جمع مؤنّث سالم:

 

مرفوع

منصوب

مجرور

مفرد مؤنّث

کاتِبَةٌ

کاتبةً

کاتبةٍ

جمع مؤنّث سالم

کاتباتٌ

کاتباتٍ     ؟!

کاتباتٍ

 

در جمع مؤنّث سالم، علامت نصبﹷﹱ وجود ندارد و کلمه در  حالت نصب، کسره می گیرد.

 

 

 

 

5- اسم غیر منصرف (ممنوعُ مِنَ الصَرف)

بیشتر اسم ها منصرفند یعنی تنوین پذیر هستند.

امّا اسم هایی که تنوین پذیر نیستند؛ در اصطلاح غیر منصرف نامیده می شوند.

این اسم ها همچنین بیشتر اوقات به جای کسره فتحه می گیرند.

اسم های غیر منصرف عبارتند از:

1-   عَلَم مؤنّث (نام زنان و دختران  و شهرها و کشورها) هذه فاطمةُ./ سوسنُ أمامَ فریدةَ.

2-   عَلَم غیر عربی(نام های فارسی، عِبْری، لاتین و ....) هذا بهروزُ./ جاءَ إسماعیلُ.

3-   صفت بر وزن أفْعَل: اللهُ أکْبَرُ. / لَونُ الرُّمّانِ، أحْمَرُ.

4-       جمع مکسّر بر وزن مَفاعِل و مَفاعیل و یا شبیه این دو وزن:

5-   ﴿وَ زَیَّنّا السَّماءَ الدُّنیا بِمَصابیحَ﴾ آسمان جهان را با چراغهایی زینت دادیم.

فـﻰ زُقاقِنا مَنازِلُ کثیرةٌ.

ضمناً نام اغلب شهرها  و کشورها چون عَلَم مؤنّث هستند نیز غیر منصرفند. ذَهَبْتُ إلَی بغدادَ.

 

 

 

 

          نام های غیر عربی را چگونه تشخیص دهیم؟

                   معمولاً نامهای غیر عربی دارای وزن یا حروف اصلی نیستند. مثال:

 

 

 

إسماعیل، إبراهیم، داود، یعقوب، یوسف، بنیامین، آدم، میکائیل،

 إسرافیل، یونس، مریم، أیّوب،دقیانوس، فرعون، شهربانو، شهرزاد

 

 

 

 

 

 

·       فعلِ مضارع  در حالتِ رفع، همراهِ نونِ إعراب می آید. مانند:

یذهبانِ   یذهبونَ  تذهبانِ  تذهبونَ  تذهبینَ

امّا در حالت نصب و جزم اعراب آن فرعی می شود یعنی با حذف نون اعراب، منصوب یا مجزوم می شود. مانند:

لم یذهبا  لن یذهبوا   لا تذهبا   لِتذهبوا  أن تذهبـى

 

 

 

مضارع مرفوع

 مضارع منصوب

معلّم: فعل مضارع در حالت عادی مرفوع است.

دانش آموز:     منظور از حالت عادی چه حالتی است؟

معلّم:             یعنی پیش از فعل مضارع، حروف ناصبه یا جازمه نباشد.

در این درس با حروف ناصبه و در درس بعدی با حروف جازمه آشنا خواهیم شد.

حال به علامت رفعِ « فعل مضارع مرفوع» توجّه کنید:

 

یفعلُ         تفعلُ

 یفعلان        تفعلان

یفعلون       یفعلن

تفعلُ               تفعلین

تفعلان             تفعلان

تفعلون             تفعلن

أفعلُ       نفعلُ

 

 

 

 

علامت رفع مضارع در  پنج صیغه ضمّه آخِر آن است.

یفعلُ ، تفعلُ، أفعلُ، نفعلُ

امّا علامت فعل مضارع در هفت صیغه، نون آخِرِ آن است که در اصطلاح

« نونِ عِوضِ رفع» یا « نون اِعراب » نامیده می شود.

یفعلانِ ، تفعلانِ ، یفعلونَ، تفعلیـنَ، تفعلونَ، تفعلانِ، تفعلانِ

 

 

امّا دو صیغه جمع مؤنّث (یفعلن و تفعلن) معرب نیستند بلکه مبنی هستند و نون آخِر آنها نیز « ضمیر متّصل فاعلی» است.                            

یَفْعَلْنَ تَفْعَلْنَ

 

 

حال با مضارع منصوب آشنا شوید:

 

مضارع منصوب

 

هنگامی که یکی از حروف ناصبه بر سر فعل مضارع بیاید

« فعل مضارع منصوب» ساخته می شود. حروف ناصبه عبارتند از:

 

أن: که،           لَنْ: هرگز نخواهـ ......

کى (لِکَى) ، حتّی،لِـ : تا ، تا اینکه، برای اینکه

 

 

 

به نحوه ساختن مضارع منصوب توجه کنید:

أنْ + یَسْمَعُ               أن یَسْمَعَ

لَنْ + یَکْذِبون             لَن یَکْذِبوا

کَى+ تَستَغفِرُ              کى تَستَغْفِرَ

 

 

به صرف چهارده صیغه مضارع منصوب دقّت کنید:

لَن یفعلَ     لَن تفعلَ

لن تفعلَ      لن تفعلى

لن یفعلا     لن تفعلا

لن تفعلا      لن تفعلا

لن یفعلوا    لن یفعلنَ

لن تفعلوا     لن تفعلنَ

لن أفعلَ

لن نفعلَ

 

 

بخش دوم قواعد: عدد

در این درس با اعداد یک تا دوازده آشنا می شویم.

عددها را در دو گروه بررسی می کنیم: عددهای اصلی و عددهای ترتیبی.

عدد             

 

                 اصلی: یک ، دو ....

                                ترتیبی: یکم ،دوم، ...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عددهای اصلی 1 تا 12 عبارتند از:

1 -واحِد                                     5- خَمسة                                          9- تِسعَة

2- اِثنان                                     6- سِتَّة                             10- عَشَرَة    

3 -ثَلاثَة                                              7- سَبعَة                                             11 -أحَدَ عَشَرَ

4- أربَعة                                      8- ثَمانیة                         12- اِثنا عَشَرَ

دانش آموز: اگر اینها برای مذکر است پس چرا از سه تا ده علامت مؤنث دارند؟!

معلّم:             آری عجیب است در دنیای اعداد این تنوّع پیش آمده است.

 حال که این سؤال را پرسیدی به این سؤال من نیز پاسخ بده.

کدام گزینه ترجمه صحیح «سه مرد» است؟

ثَلاثُ رِجالٍ

 ثلاثةُ  رِجالٍِ

دانش آموز : ثلاثةُ رجالٍ.

معلّم: آفرین درست است.

حال به عددهای اصلی 1 تا 12 برای مؤنّث دقّت کنید:

 1- واحِدة                         5- خَمس                          9- تِسْع

2- اِثنتانِ                           6- سِتّ                            10 -عَشْر      

3- ثَلاث                           7- سَبْع                             11-إِحدَی عَشْرَةَ

4- أربَع                            8- ثَمانـى                         12- اِثنَتا عَشْرَةَ

 

 

 

 

حال به عددهای ترکیبی «یکم» تا « دوازدهم» توجّه کنید:

عدد اوّل مذکر و عدد دوم برای مؤنّث است:

 

یکم:              الأوّلُ ، الاُولَی                               هفتم:   السّابِعُ ، السّابِعةُ

دوم:              الثّانـى، الثّانیةُ                                هشتم:   الثّامِنُ ، الثّامِنةُ

سوم:             الثّالِثُ ،الثّالِثةُ                                نهم:                     التّاسِعُ ، التّاسِعةُ

چهارم:           الرّابِعُ ، الرّابِعةُ                                دهم:    العاشِرُ ، العاشرةُ

پنجم:   الخامِسُ ، الخامِسةُ                           یازدهم: الحادى عَشَرَ، الحادیةَ عَشْرَةَ

ششم:   السّادِسُ ، السّادِسةُ                                                                          دوازدهم: الثّانـى عَشَرَ ، الثّانیةَ عَشْرَةَ

 

 

فاء سببیّه

فاء سَبَبیّه حرفی است که بعد از نفی،‌طلب یا لَعَلَّ می آید. مانند:

﴿ یا لیتنـﻰ کُنتُ مَعَهُم فأفوزَ فوزاً عظیماً 

فاء سببیه نیز مانند: أنْ، کَـﻰ، لِـ، و حتّی نصب دهنده مضارع است .

 

 

حروف مصدریّه

<أنْ> از حروف مصدری است که همراه بافعل تأویل به مصدر می شود.

و مصدر مؤوَّل نامیده می شود. مانند:

اُحِبُّ أنْ أدرُسَ.                   اُحِبُّ الدِّراسةَ.

اُریدُ أنْ أذهَبَ .                    اُریدُ الذَّهابَ

 

 

نکته ها

  نکته ی اول: مَهْما به معنی < هر گاه ، هر چند > نیز از ادوات شرط است که در گذشته نخوانده اید.

مَهْما یَزُرْنـﻰ اُکْرِمْهُ.               هر گاه مرا دیدار کند او را گرامی می دارم.

﴿ و قالوا مَهْما تَأتنا بِهِ مِن آیةٍ لِتَحسَرنا بِها فَما نحن لک بمؤمنین﴾

و گفتند هر چند بر ما آوری تا ما را با آن جادو کنی ما به تو ایمان نخواهیم آورد.

      نکته دوم: جواب شرط در این مورد با «فَـ» همراه می شود.

1-              وقتی جواب، جمله  اسمیه است مانند:

 مَن ساتَرَ عَیبَکَ؛ فَهوَ عَدوُّکَ.

2-              وقتی جواب جمله ی فعلیّه ای باشد که فعل آن طلبی است . مانند:

إنْ تَدخُلْ بَیتَک؛ فَسَلِّمْ علی أهلِک.

  نکته سوم: فعل مضارع با سکون مجزوم می شود. مانند:

لم تذهبْ

و به جای سکون حذف نون اعراب صورت می گیرد: البته جز در جمع مؤنّث مثال:

یذهبانِ      لم یذهبا

در فعل ناقص نیز حرف علّه حذف  می شود. مانند:

یَمْشِى       لم یَمْشِ

 

 

 

 

 

 

 


                       

جمله را در دستور زبان عربی به دو نوع اسمیه و فعلیه تقسیم می کنند.

             

 

 

 

 

 

 

 

 

جمله را در دستور زبان عربی به دو نوع اسمیّه و فعلیّه تقسیم می کنند.

 

 

 

 

 

 

اسمیّه : الوالِدُ رَجَعَ

فعلیّه: رَجَعَ الوالِدُ.

 

جمله

 

 

 

 

 

 


هر گاه خبر شبه جمله و مبتدا نکره باشد؛ واجب است خبر بر مبتدا مقّدم شود.

مثال:

فـﻰ الغابةِ ثَعلَبٌ .

معلم:شبه جمله چیست؟

دانش آموز:                                      

شبه جمله ظرف یا جار و مجرور است. مانند:

فـﻰ الغُرفةِ که جارو مجرور است و مانند<أمامَ المنزلِ> که <أمام> ظرف است. 

 

 

هر گاه خبر، اسم استفهام باشد نیز باید مقدم شود. مثال:

أینَ المفتاحٌ ؟                  کَیفَ حالُک؟

خبر     مبتدا                           خبر   مبتدا

 

خبر سه نوع است: مفرد، جمله و شبه جمله

 

مثال:

خبر مفرد                 اللهُ نورُ السماواتِ و الأرضِ.

خبر جمله                  الأبطالَ یَعْتَمِدونَ علی أنفُسِهِم.

خبر شبه جمله            الطالبُ فـى المکتبةِ

 

 

هر گاه خبر مفرد، مشتق باشد غالباً از نظر نوع و عدد با مبتدا مطابقت می کند. مثال:

الطالبُ محترمٌ.

الطالبانِ محترمانِ.

الطالباتُ محترماتٌ.

و اگر خبر مفرد، جامد باشد به مطابقت احتیاج ندارد. مثال:

الصُّمتُ زینةٌ.

العلماءُ سِراجُ الأُمّةِ.