جزوه عربی دوم عمومی
ساعت ۸:٢٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٩/۸  کلمات کلیدی: جزوه عربی دوم عمومی

انواع اسم معرفه:

در زبان عربی اسم معرفه شش نوع  است:

1- اسم معرفه به «ال»           الذِّئب: گرگ

2- ضمیر                           هو، أنتِ

3- عَلَم                             ناصرٌ، سوسنُ، بغدادُ.

[اسم عَلَم یعنی اسم خاص. نامی که مخصوص یک فرد، یک مکان و یا یک چیز است]

4- موصول:                       الّذى، الّتـى، الّذینَ، اللّاتـى، مَنْ، ما

5- اشاره:                          هذا، هذه، هذانِ، هاتانِ، هؤلاءِ، ذلک، تلک، أولئک

6- اسم معرفه به اضافه بابُ الغُرفة، محفظةُ جوادٍ.

(هر گاه اسمی به اسم معرفه ای دیگر اضافه شود؛ اسم اوّل از نکره بودن خارج شده معرفه می گردد.

 

 

          آیا به  نظر شما «ال» و «تنوین» با هم در یک اسم می آیند؟

          خیر، زیرا ال نشانه معرفه و تنوین، نشانه نکِره است و نمی شود با هم  بیایند.

 

 

مضاف  « ال» و  « تنوین» نمی گیرد.

 

قواعد درس سوم                          

تا به حال با سه مورد اعراب فرعی آشنا شده اید و اینک مورد چهارم از اعراب فرعی:

4- اسم جمع مؤنّث سالم:

 

مرفوع

منصوب

مجرور

مفرد مؤنّث

کاتِبَةٌ

کاتبةً

کاتبةٍ

جمع مؤنّث سالم

کاتباتٌ

کاتباتٍ ؟!

کاتباتٍ

 

در جمع مؤنّث سالم، علامت نصبﹷﹱ وجود ندارد و کلمه در  حالت نصب، کسره

می گیرد.

 

 

 

 

5- اسم غیر منصرف (ممنوعُ مِنَ الصَرف)

بیشتر اسم ها منصرفند یعنی تنوین پذیر هستند.

امّا اسم هایی که تنوین پذیر نیستند؛ در اصطلاح غیر منصرف نامیده می شوند.

این اسم ها همچنین بیشتر اوقات به جای کسره فتحه می گیرند.

اسم های غیر منصرف عبارتند از:

1-   عَلَم مؤنّث (نام زنان و دختران  و شهرها و کشورها) هذه فاطمةُ./ سوسنُ أمامَ فریدةَ.

2-   عَلَم غیر عربی(نام های فارسی، عِبْری، لاتین و ....) هذا بهروزُ./ جاءَ إسماعیلُ.

3-   صفت بر وزن أفْعَل: اللهُ أکْبَرُ. / لَونُ الرُّمّانِ، أحْمَرُ.

4-       جمع مکسّر بر وزن مَفاعِل و مَفاعیل و یا شبیه این دو وزن:

5-   ﴿وَ زَیَّنّا السَّماءَ الدُّنیا بِمَصابیحَ﴾ آسمان جهان را با چراغهایی زینت دادیم.

فـﻰ زُقاقِنا مَنازِلُ کثیرةٌ.

ضمناً نام اغلب شهرها  و کشورها چون عَلَم مؤنّث هستند نیز غیر منصرفند. ذَهَبْتُ إلَی بغدادَ.

 

          نام های غیر عربی را چگونه تشخیص دهیم؟

                   معمولاً نامهای غیر عربی دارای وزن یا حروف اصلی نیستند. مثال:

 

 

 

إسماعیل، إبراهیم، داود، یعقوب، یوسف، بنیامین، آدم، میکائیل،

 إسرافیل، یونس، مریم، أیّوب،دقیانوس، فرعون، شهربانو، شهرزاد

 

 

قواعد درس چهارم                        

قواعد درس چهارم ادامه قواعد درس دوم و سوم است.

                             اصلی

           ظاهری         فرعی

اعراب    محلی

            تقدیری

تا به حال با اعراب ظاهری و محلی آشنا شده ایم. حال نوبت

          اعراب تقدیری است.

اعراب تقدیری در اسم مقصور و اسم منقوص است.

                             کُبْرَی             مصطفَی          عیسَی

اسم مقصور               هُدَی             مرتضَی          موسَی

                             فَتَی               مجتَبَی             یحیَی

                             رضا              دنیا               علیا

چه کسی می تواند بگوید اسم مقصور چه علامتی دارد؟

:    اسم مقصور، اسمی است که آخرین حرف آن الف( ا- ی) باشد.

گاهی کلمات مقصور مانند کبرَی به صورت کبریٰ نوشته می شود.

              کبرَی         کبریٰ 

                             قاضِى            باقِى              حامِى

اسم منقوص              هادِى            ساعِى            راعِى

                             راضِى            ماشِى            متعدِّى

                   چه کسی می تواند بگوید که اسم منقوص چه علامتی دارد؟

          اسم منقوص، اسمی است که آخرینِ حرف آن « ِـﻰ» است.

در این جدول، اِعراب تقدیری نمایش داده می شود.

 

مرفوع

منصوب

مجرور

دارای {اسم منقوص

« ال» {اسم مقصور

القاضى

الفَتَی

القاضىَ

الفَتَی

القاضى

الفَتَی

بدون {اسم منقوص

« ال» {اسم مقصور

قاضٍ

فَتیً

قاضیاً

فَتیً

قاضٍ

فَتیً

حَکَمَ القاضى العادلُ.         أحتَرِمُ  القاضىَ  العادلَ.    نَحنُ بحاجة إلَی القاضى العادلِ.

فاعل تقدیراً مرفوع            مفعول و منصوب            تقدیراً مجرور به حرف جر

                  

می بینید اعراب اسم منقوص در حالت نصب، تقدیری نیست بلکه ظاهری است.

 

 

قواعد درس ششم

مضارع مرفوع

 مضارع منصوب

فعل مضارع در حالت عادی مرفوع است.

:         منظور از حالت عادی چه حالتی است؟

                   یعنی پیش از فعل مضارع، حروف ناصبه یا جازمه نباشد.

در این درس با حروف ناصبه و در درس بعدی با حروف جازمه آشنا خواهیم شد.

حال به علامت رفعِ « فعل مضارع مرفوع» توجّه کنید:

 

یفعلُ         تفعلُ

 یفعلان        تفعلان

یفعلون       یفعلن

تفعلُ               تفعلین

تفعلان             تفعلان

تفعلون             تفعلن

أفعلُ       نفعلُ

 

علامت رفع مضارع در  پنج صیغه ضمّه آخِر آن است.

 

یفعلُ ، تفعلُ، أفعلُ، نفعلُ

امّا علامت فعل مضارع در هفت صیغه، نون آخِرِ آن است که در اصطلاح

« نونِ عِوضِ رفع» یا « نون اِعراب » نامیده می شود.

یفعلانِ ، تفعلانِ ، یفعلونَ، تفعلیـنَ، تفعلونَ، تفعلانِ، تفعلانِ

 

 

امّا دو صیغه جمع مؤنّث (یفعلن و تفعلن) معرب نیستند بلکه مبنی هستند و نون آخِر آنها نیز « ضمیر متّصل فاعلی» است.                            

یَفْعَلْنَ تَفْعَلْنَ

 

 

حال با مضارع منصوب آشنا شوید:

 

مضارع منصوب

 

هنگامی که یکی از حروف ناصبه بر سر فعل مضارع بیاید

« فعل مضارع منصوب» ساخته می شود. حروف ناصبه عبارتند از:

 

أن: که،           لَنْ: هرگز نخواهـ ......

کى (لِکَى) ، حتّی،لِـ : تا ، تا اینکه، برای اینکه

به نحوه ساختن مضارع منصوب توجه کنید:

أنْ + یَسْمَعُ               أن یَسْمَعَ

لَنْ + یَکْذِبون             لَن یَکْذِبوا

کَى+ تَستَغفِرُ              کى تَستَغْفِرَ

 

 

به صرف چهارده صیغه مضارع منصوب دقّت کنید:

لَن یفعلَ     لَن تفعلَ

لن تفعلَ      لن تفعلى

لن یفعلا     لن تفعلا

لن تفعلا      لن تفعلا

لن یفعلوا    لن یفعلنَ

لن تفعلوا     لن تفعلنَ

لن أفعلَ

لن نفعلَ

 

 

عددهای اصلی 1 تا 12 عبارتند از:

1 -واحِد                                     5- خَمسة                                          9- تِسعَة

2- اِثنان                                     6- سِتَّة                             10- عَشَرَة    

3 -ثَلاثَة                                              7- سَبعَة                                             11 -أحَدَ عَشَرَ

4- أربَعة                                      8- ثَمانیة                         12- اِثنا عَشَرَ

دانش آموز: اگر اینها برای مذکر است پس چرا از سه تا ده علامت مؤنث دارند؟!

                   آری عجیب است در دنیای اعداد این تنوّع پیش آمده است.

 حال که این سؤال را پرسیدی به این سؤال من نیز پاسخ بده.

کدام گزینه ترجمه صحیح «سه مرد» است؟

ثَلاثُ رِجالٍ

 ثلاثةُ  رِجالٍِ

: ثلاثةُ رجالٍ.

: آفرین درست است.

حال به عددهای اصلی 1 تا 12 برای مؤنّث دقّت کنید:

 1- واحِدة                         5- خَمس                          9- تِسْع

2- اِثنتانِ                           6- سِتّ                            10 -عَشْر      

3- ثَلاث                           7- سَبْع                             11-إِحدَی عَشْرَةَ

4- أربَع                            8- ثَمانـى                         12- اِثنَتا عَشْرَةَ

 

 

حال به عددهای ترکیبی «یکم» تا « دوازدهم» توجّه کنید:

عدد اوّل مذکر و عدد دوم برای مؤنّث است:

 

یکم:              الأوّلُ ، الاُولَی                               هفتم:   السّابِعُ ، السّابِعةُ

دوم:              الثّانـى، الثّانیةُ                                هشتم:   الثّامِنُ ، الثّامِنةُ

سوم:             الثّالِثُ ،الثّالِثةُ                                نهم:                     التّاسِعُ ، التّاسِعةُ

چهارم:           الرّابِعُ ، الرّابِعةُ                                دهم:    العاشِرُ ، العاشرةُ

پنجم:   الخامِسُ ، الخامِسةُ                           یازدهم: الحادى عَشَرَ، الحادیةَ عَشْرَةَ

ششم:   السّادِسُ ، السّادِسةُ                                                                          دوازدهم: الثّانـى عَشَرَ ، الثّانیةَ عَشْرَةَ

 

 

قواعد درس هشتم

موضوع درس هشتم : فعل معلوم و مجهول است.

فعل از نظر مشخّص بودن و نبودن فاعِل آن دو نوع است: فعل معلوم و فعل مجهول .

فعل معلوم: فعلی است که فاعِل آن «معلوم » و مشخّص است و در عربی

 به آن «مبنـى للمعلوم» می گویند.

فعل مجهول:فعلی است که فاعلِ آن « مجهول» و نا مشخّص است و در عربی

 به آن< مبنی للمجهول > می گویند.

در زبان فارسی برای تبدیل فعل معلوم به مجهول از فعل « شد» کمک می گیریم .

 مثال:

پروین جایزه ای گرفت.                جایزه ای گرفته شد.                       ماضی

کورش یک کاردستی می سازد.        یک کاردستی ساخته می شود.            مضارع

 

حال به نحوه ساختن فعل مضارع مجهول توجه کنید:

فعل مضارع: ( یَفْعَلُ: انجام می دهد              یُفْعَلُ: انجام داده می شود)

یَکْتُبُ: می نویسد                  یُکْتَبُ: نوشته می شود.

 یُرْسِلُ: می فرستد                   یُرْسَلُ: فرستاده می شود.

یُعَلِّقُ: آویزان می کند. یُعَلَّقُ: آویزان می شود.

 

 

در این مثال به نحوه ی تبدیل جمله ی دارای فعل معلوم به جمله ی دارای فعل مجهول دقّت کنید:

صَنَــــعَ      حسیـــنٌ  کُرسیــــّاً  .        صُنِـــــعَ      کُرسىٌّ.

  فعل معلوم       فاعل       مفعول               فعل مجهول    نایب فاعل

در تبدیل معلوم به مجهول این تغییرات صورت گرفت.

1-              « فاعل» حذف شد.

2-              « مفعول» به جای فاعل آمد  و نامش به« نایب فاعل» تغییر یافت.

3-              نایب فاعل ( که در اصل مفعول و منصوب بود) مرفوع شد.

 

 

 

 

 

 

انواع نایب فاعل:

نایب فاعل مانند فاعل به سه صورت می آید.

1-              اسم ظاهر:  ﴿ إذا قُرِئَ القُرآنُ فَاسْتَمِعوا لَه﴾

2-              ضمیر بارز:    ﴿ و لا تَحسَبَنَّ الّذینَ قُتِلوا فـﻰ سبیلِ الله أمواتاً﴾

3-              ضمیر مستتر: ﴿ أفَلا یَنظُرونَ إلَی الإبِلِ کیف خُلِقَتْ﴾

     ضمیر مستتر (هى ) در « خُلِقَتْ» است.

یک بار دیگر به مجهول کردن فعل ها توجه کنید:

خَلَقَ

یَخْلُقُ

اِکْتَشَفَ

یَکْتَشِفُ

خلقَ

یخْلقُ

اکْتشفَ

یکْتَشفُ

خُلِقَ

یُخْلَقُ

اُکْتُشِفَ

یُکْتَشَفُ

معلّم: چه کسی می تواند توضیح دهد برای تبدیل ماضیِ معلوم به ماضیِ مجهول چه تغییراتی در حرکاتِ آن ایجاد می شود؟

 

 

دانش آموز: 1- عین الفعل را کسره می دهیم.                               

خَلَقَ              خلِق

                                                                                      اِکْتَشَفَ           اکتشِف

 

2- حرف یا حروف متحرّکِ ماقبلِ عین الفعل را مضموم می کنیم.

خَلَقَ              خُلِقَ

          اِکْتَشَفَ           اُکْتُشِفَ

 

 

 

 

 

 

 

قواعد درس نهم

قواعد درس نهم درباره ی « افعال ناقصه » است.

افعال ناقصه عبارتند از: کانَ : بود / صارَ: شد / لَیسَ: نیست / أصْبَحَ : شد.

مادامَ: تاوقتی که ، مادامی که / مازال: همواره

«افعال ناقصه» همراه « حروف مشبهةٌ بالفعل» و «حرف لای نفس جنس» که در درس دهم خواهیم خواند، نواسخ نامیده می شوند.

« نواسخ » جمع ناسخه است یعنی باطل کننده ها.

افعال ناقصه بر سر جمله ی اسمیّه (مبتدا و خبر) می آیند و موجب تغییراتی

می شوند.

جـوادٌ        مریــضٌ.                              لَیـسَ        جـوادٌ           مریــضاً.

 

مبتدا مرفوع   خبر مرفوع.                          فعل ناقص   اسم لیس مرفوع  خبر لیس منصوب

 

 

 

التلمیــذتان      مُجِدَّتـان.                                        کانـَت       التلمیـذتـانِ          مُجدَّتَیــنِ.

مبتدا مرفوع    خبر مرفوع       فعل ناقص   اسم کان مرفوع      خبر کان منصوب

 

همان طور که در مثال ها مشاهده کردید:

-       فعل ناقص، بر سر مبتدا و خبر می آید.

-       مبتدا تغییر نام می دهد ولی اعراب آن تغییر نمی کند.

-       خبر، منصوب می شود.

 

اسم افعال ناقصه نیز مانند «فاعل» سه نوع است:

1- اسم ظاهر            یکونُ المؤمنُ صادقاً.     مؤمن راستگو می باشد.

2- ضمیر بارز           أصْبَحْتُم شاکِرینَ.        سپاسگزار شدید.

3- ضمیر مُستتر         لَیسَ وحیداً.              تنها نیست

 

قواعد درس دهم

حروف مشبّهة بالفعل

لای نفی جنس

قواعد درس دهم درباره ی «حروف مشبّهةٌ بِالْفعل» و « لای نفی جنس»  است.

حروف مشبّهةٌ بالفعل عبارتند از:

إِنَّ :     همانا، به راستی که                          لکِنَّ :   ولی ، لکن

أنَّ :     که، اینکه                                     لَیتَ :   کاش

کَأنَّ :   گویا، مثل  اینکه                            لَعَلَّ :    شاید، امید است.

حروف مشبهه دقیقاً بر عکس افعال ناقصه عمل می کنند. افعال ناقصه خبر را منصوب می کردند امّا حروف مشبّهه اسم را منصوب می کنند.

·       ﴿ و اللّـــــهُ    غَفورٌ رحیمٌ

   مبتدا  مرفوع    خبر مرفوع

·       ﴿ وَ کانَ      اللّـــــــهُ  غَفوراً رحیماً   

           اسم کان مرفوع   خبر کان منصوب

·       ﴿  إنَّ  اللّـــــــهَ   غَفورٌ رحیــــــمٌ

       اسم إنَّ منصوب   خبر إِنَّ مرفوع

·       لَـــیـــتَ                  الــــــحــــقَّ       منصورٌ .

حرف مشبّهة بالفعل     اسم لیت منصوب   خبر لیت مرفوع

 

انواع اسم معرفه:

در زبان عربی اسم معرفه شش نوع  است:

1- اسم معرفه به «ال»           الذِّئب: گرگ

2- ضمیر                           هو، أنتِ

3- عَلَم                             ناصرٌ، سوسنُ، بغدادُ.

[اسم عَلَم یعنی اسم خاص. نامی که مخصوص یک فرد، یک مکان و یا یک چیز است]

4- موصول:                       الّذى، الّتـى، الّذینَ، اللّاتی، مَنْ، ما

5- اشاره:                          هذا، هذه، هذانِ، هاتانِ، هؤلاءِ، ذلک، تلک، أولئک

6- اسم معرفه به اضافه بابُ الغُرفة، محفظةُ جوادٍ.

(هر گاه اسمی به اسم معرفه ای دیگر اضافه شود؛ اسم اوّل از نکره بودن خارج شده معرفه می گردد.

 

 

                   آیا به  نظر شما «ال» و «تنوین» با هم در یک اسم می آیند؟

          خیر، زیرا ال نشانه معرفه و تنوین، نشانه نکِره است و نمی شود با هم  بیایند.

 

 

          چرا به حروف مشبهة بالفعل این نام  را داده اند؟

خوب است بدانیم به این علّت به این حروف، مشبهةٌ بالفعل یعنی « شبیه فعل» می گویند که ظاهرِ آن ها شبیه فعل است. معمولاً آخرین حرف فعل ماضی فتحه دارد. آخر این 6 حرف هم فتحه دارد. از طرف دیگر بیشترِ آنها نیز معنایی شبیه فعل  دارند.

 

 

لای نفی جنس  « لا النافیةُ للجنس»

حرف «لا» ی نفی جنس ، همان طور که از نامش پیداست وجود جنسی را نفی می کند.

لای نفی جنس به معنی « هیچ .................   نیست » می باشد.

لا رَجُلَ فـﻰ الدّار.                هیچ مردی در خانه نیست.

لا خیر فـﻰ وُدِّ امْرﺉٍ مُتَلَوِّن.    هیچ خیری در دوستیِ فرد دورو نیست.

کار «لا» ی نفی جنس خیلی شبیه حروف مشبّهةٌ بالفعل است.

لای نفی جنس نیز اسم و خبر دارد . امّا اسم آن نکره و مبنی بر فتح است، در حالی که خبر آن درست مثل خبر حروف مشبّهةٌ بالفعل مرفوع است.

لا  بَلـــــــیّةَ          أصعـــــَبُ مِنَ الجَهْل.           هیچ بلایی سخت تر از نادانی نیست.            اسم لای مبنی بر فتح      خبر لا مرفوع

به انواع «لا» دقّت کنید:

1- «لا» ی ناهیه (یعنی لای نهی)

لا تَنتَخِبْ: انتخاب نکن                    لاتَتَأمَّلْ: درنگ نکن

2- «لا» ی نافیه (یعنی لای نفی)

لا تَنتَخِبُ: انتخاب نمی کنی                لا تَتَأمَّلُ: درنگ نمی کنی

3-«لا» ی نافیةٌ لِلْجِنس (یعنی لای نفی جنس)

4-لا أحَدَ موجودٌ: هیچ کسی نیست.